Sluiten

Ontvang gratis overtuigtips

Ongeldige invoer
Ongeldige invoer
Ongeldige invoer
Ongeldige invoer
Ongeldige invoer

Ik ontvang graag:

Ik wil:


Ongeldige invoer

Het debat als unieke en succesvolle methode voor het nieuwe vak Nederlands

In het Manifest ´Nederlands op school´ wordt gesteld dat het vak Nederlands door leerlingen wordt gezien als één van de saaiste vakken. Veel te abstract en moeilijk te vertalen naar hun eigen leefwereld. Als je dat combineert met het gegeven dat één op de zeven vijftienjarigen functioneel analfabeet is dan kun je spreken van een groot probleem. Veruit de meeste van deze leerlingen zitten op het VMBO. De oplossing hiervoor die leuk, laagdrempelig en binnen de leefwereld van de leerlingen ligt, is door hen te leren debatteren.

 

De methode
Misschien wel de grootste kracht van debatteren als lesmethode is dat leerlingen van basisschool tot vmbo en gymnasium het ontzettend leuk vinden. En wat is er mooier en effectiever dan ´spelenderwijs´ essentiële vaardigheden en inzichten opdoen? Hoe werkt het debat? Leerlingen krijgen een debatstelling, bijvoorbeeld: “Kinderen die wachten op asiel moeten les krijgen op internationale scholen”. Vervolgens wordt tegen één groep gezegd dat zij de stelling tijdens het debat moeten verdedigen, een andere groep moet hem aanvallen en de derde groep jureert het debat op basis van een aantal zorgvuldig gekozen criteria op het gebied van argumentatie en presentatie. De voor- en tegenstanders bereiden zich voor op het debat en vervolgens wordt er aan de hand van een aantal spelregels gedebatteerd: vaste spreektijden, niet zo maar interrumperen, niet afdwalen van de stelling etcetera. Leerlingen vinden het prachtig. Het is competitief en het refereert aan iets wat je dagelijks doet: anderen proberen te overtuigen. 

Enorm leereffect
Het leereffect is enorm. Op de eerste plaats gaan leerlingen zich met plezier verdiepen in een onderwerp. Zonder goede argumenten kun je het debat immers niet winnen. Speuren op internet op zoek naar goede argumenten voor je stelling. Daarnaast leren zij een betoog structureren en presenteren: hoe vertel je een overtuigend verhaal in één of twee minuten? Maar ze leren ook kritisch luisteren. Eén van de jurycriteria is dat je alleen het debat kunt winnen als je goed ingaat op de argumenten van je tegenstander. Die moet je weerleggen. Je moet dus ook snel kunnen nadenken en reageren. Allemaal zaken die jongeren heel graag willen leren omdat ze iedere dag meemaken hoeveel plezier je er van hebt als je dit goed kunt.

Het mooie is dat het debat nooit persoonlijk wordt. Je verdedigt een stelling omdat je die opdracht hebt gekregen. Het standpunt dat iemand tijdens het debat inneemt wordt hem of haar nooit nagedragen. Iedereen weet dat het onderdeel van de oefening is. De kracht hiervan is moeilijk te overschatten. De meest gevoelige en controversiële onderwerpen kunnen besproken worden en spelenderwijs ontwikkelen jongeren voor zichzelf een onderbouwd standpunt met meer begrip voor diegenen die er anders over denken. Ook het jureren van een debat dat leerlingen zelf doen, naast de docent, is waardevol. Je moet kritisch luisteren en argumenten wegen zonder dat je eigen mening een rol mag spelen. Je leert inzien wat een spreker en een argument overtuigend maakt en krijgt een gevoel voor wat bijvoorbeeld drogredenen, stijlfiguren en goede zinsconstructies zijn. De praktijk leert dat leerlingen heel goed in staat zijn om elkaar te beoordelen tijdens een debat. Ze nemen deze taak heel serieus. De volgende les word jijzelf namelijk ook beoordeeld.

VMBO blijft achter
Debatteren heeft op veel middelbare scholen een enorm vlucht genomen de afgelopen jaren. Met name binnen HAVO, VWO en Gymnasium wordt heel veel gedebatteerd en ontstaan zelfs door leerlingen zelf opgezette debatclubs. Bij internationale debattoernooien draait Nederland inmiddels mee in de wereldtop. Waar de inzet van de methode nog achterblijft is het VMBO, MBO en de basisschool. Hier zijn twee belangrijke redenen voor. Op de eerste plaats leeft de hardnekkige en verkeerde perceptie dat het debat als methode te complex zou zijn voor de leerlingen. Niets is minder waar. De praktijk wijst uit dat ook op het VMBO leerlingen met veel plezier en op een goed niveau debatteren. Docenten die het debat al wel inzetten zijn vooral enthousiast over het feit dat debatteren leerlingen meer zelfvertrouwen geeft. Ze worden serieus genomen en hun argumenten doen er toe. Een tweede hindernis is de angst voor debatten die uit de hand lopen. Ga in Rotterdam maar eens op een VMBO school debatteren over de vraag of Nederland IS in Syrië moet bombarderen. Ook deze zorg is ongegrond. Er zijn inmiddels vele projecten succesvol afgerond waarbij juist de meest gevoelige onderwerpen via het debat bespreekbaar werden gemaakt. Natuurlijk vinden leerlingen het soms moeilijk om een standpunt te verdedigen dat tegen hun diepste overtuiging ingaat maar ze doen het wel. Met respect voor elkaar.

Bij de herziening van het vak Nederlands zou vooral veel meer aandacht aan spreekvaardigheid moeten worden gegeven met het debat als goede werkvorm. Het biedt een mogelijkheid om leerlingen met plezier een aantal (taal) vaardigheden te ontwikkelen waar zij de rest van hun leven plezier van zullen hebben. Maar ook de samenleving als geheel zal plezier beleven aan een generatie die het maatschappelijk debat op een hoger niveau zal voeren dan dat wij nu gewend zijn.

Roderik van Grieken is voorzitter van de stichting Nederlands Debat Instituut die zich al 18 jaar inzet voor het debat in alle lagen van het onderwijs. Zaterdag 23 januari 2016 vond het jaarlijkse NK Debatteren voor Scholieren plaats in Utrecht. Later dit jaar volgen nog het landelijke VMBO Debattoernooi, het MBO Debattoernooi en het Basisschool Debattoernooi. Zie www.schooldebatteren.nl